Complete gids voor Romeinse cijfers
30 maart 2026
Wat zijn Romeinse cijfers?
Romeinse cijfers zijn een getalsysteem uit het oude Rome dat combinaties van zeven Latijnse letters gebruikt om waarden weer te geven. Anders dan ons moderne systeem (0-9 met plaatswaarde) bouwen Romeinse cijfers getallen uit deze symbolen op met regels voor optellen en aftrekken.
Ze waren ruim duizend jaar de standaard in heel Europa. Tegenwoordig zijn ze eerder decoratief dan functioneel, maar ze duiken nog steeds overal op, en ze leren begrijpen kost ongeveer vijf minuten.
De zeven symbolen
| Symbool | Waarde | Herkomst |
|---|---|---|
| I | 1 | Eén enkel turfstreepje: één opgestoken vinger |
| V | 5 | Een open hand, alle vijf vingers gespreid |
| X | 10 | Twee gekruiste handen (of twee V-vormen samengevoegd) |
| L | 50 | Ontstaan uit een Etruskisch symbool, omgevormd tot een Latijnse letter |
| C | 100 | Van centum (Latijn voor honderd) |
| D | 500 | De helft van het oude symbool voor 1.000 |
| M | 1.000 | Van mille (Latijn voor duizend) |
Met deze zeven symbolen kun je in de standaardnotatie elk getal van 1 tot en met 3.999 weergeven.
De vier regels
1. Optellen: groter komt eerst
Als de symbolen van groot naar klein gaan (van links naar rechts), tel je ze bij elkaar op:
- VI = 5 + 1 = 6
- LXIII = 50 + 10 + 1 + 1 + 1 = 63
- MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 5 + 1 = 1.666
2. Aftrekken: kleiner vóór groter
Als een kleiner symbool direct vóór een groter symbool staat, trek je het af:
- IV = 5 − 1 = 4
- IX = 10 − 1 = 9
- XL = 50 − 10 = 40
- XC = 100 − 10 = 90
- CD = 500 − 100 = 400
- CM = 1000 − 100 = 900
Alleen deze zes aftrekparen zijn geldig. Je kunt dus niet zoiets schrijven als IC (99) of XM (990).
3. Maximaal drie op een rij
Je mag I, X, C en M maximaal drie keer herhalen. Nooit vier keer. Daarom is 4 IV (niet IIII) en 40 XL (niet XXXX).
V, L en D worden nooit herhaald: verdubbeling zou gewoon gelijk zijn aan het volgende symbool (VV = X).
4. Lees van links naar rechts
Verwerk het getal van links naar rechts en pas onderweg optellen en aftrekken toe. Zie je een kleinere waarde vóór een grotere, trek dan af. Tel anders op.
Getallen omzetten naar Romeinse cijfers
Splits het getal op naar plaatswaarde, zet elk deel om en plak de delen daarna aan elkaar:
Voorbeeld: 1.994
| Positie | Waarde | Romeins |
|---|---|---|
| Duizendtallen | 1.000 | M |
| Honderdtallen | 900 | CM |
| Tientallen | 90 | XC |
| Eenheden | 4 | IV |
Resultaat: MCMXCIV
Voorbeeld: 2.026
| Positie | Waarde | Romeins |
|---|---|---|
| Duizendtallen | 2.000 | MM |
| Tientallen | 20 | XX |
| Eenheden | 6 | VI |
Resultaat: MMXXVI
Snel overzicht: alle plaatswaarden
| Eenheden | Tientallen | Honderdtallen | Duizendtallen |
|---|---|---|---|
| 1 = I | 10 = X | 100 = C | 1.000 = M |
| 2 = II | 20 = XX | 200 = CC | 2.000 = MM |
| 3 = III | 30 = XXX | 300 = CCC | 3.000 = MMM |
| 4 = IV | 40 = XL | 400 = CD | |
| 5 = V | 50 = L | 500 = D | |
| 6 = VI | 60 = LX | 600 = DC | |
| 7 = VII | 70 = LXX | 700 = DCC | |
| 8 = VIII | 80 = LXXX | 800 = DCCC | |
| 9 = IX | 90 = XC | 900 = CM |
Romeinse cijfers omzetten naar getallen
Lees van links naar rechts. Is een symbool kleiner dan het symbool erna, trek het dan af. Tel anders op.
Voorbeeld: MCMXLIV
- M = 1.000 (optellen)
- CM = 900 (C vóór M, aftrekken)
- XL = 40 (X vóór L, aftrekken)
- IV = 4 (I vóór V, aftrekken)
- Totaal: 1.944
Tabel: 1 tot en met 100
| 1 = I | 11 = XI | 21 = XXI | 31 = XXXI | 41 = XLI |
| 2 = II | 12 = XII | 22 = XXII | 32 = XXXII | 42 = XLII |
| 3 = III | 13 = XIII | 23 = XXIII | 33 = XXXIII | 43 = XLIII |
| 4 = IV | 14 = XIV | 24 = XXIV | 34 = XXXIV | 44 = XLIV |
| 5 = V | 15 = XV | 25 = XXV | 35 = XXXV | 45 = XLV |
| 6 = VI | 16 = XVI | 26 = XXVI | 36 = XXXVI | 46 = XLVI |
| 7 = VII | 17 = XVII | 27 = XXVII | 37 = XXXVII | 47 = XLVII |
| 8 = VIII | 18 = XVIII | 28 = XXVIII | 38 = XXXVIII | 48 = XLVIII |
| 9 = IX | 19 = XIX | 29 = XXIX | 39 = XXXIX | 49 = XLIX |
| 10 = X | 20 = XX | 30 = XXX | 40 = XL | 50 = L |
| 51 = LI | 61 = LXI | 71 = LXXI | 81 = LXXXI | 91 = XCI |
| 52 = LII | 62 = LXII | 72 = LXXII | 82 = LXXXII | 92 = XCII |
| 53 = LIII | 63 = LXIII | 73 = LXXIII | 83 = LXXXIII | 93 = XCIII |
| 54 = LIV | 64 = LXIV | 74 = LXXIV | 84 = LXXXIV | 94 = XCIV |
| 55 = LV | 65 = LXV | 75 = LXXV | 85 = LXXXV | 95 = XCV |
| 56 = LVI | 66 = LXVI | 76 = LXXVI | 86 = LXXXVI | 96 = XCVI |
| 57 = LVII | 67 = LXVII | 77 = LXXVII | 87 = LXXXVII | 97 = XCVII |
| 58 = LVIII | 68 = LXVIII | 78 = LXXVIII | 88 = LXXXVIII | 98 = XCVIII |
| 59 = LIX | 69 = LXIX | 79 = LXXIX | 89 = LXXXIX | 99 = XCIX |
| 60 = LX | 70 = LXX | 80 = LXXX | 90 = XC | 100 = C |
Belangrijke mijlpaalgetallen
| Getal | Romeins | Waarom het ertoe doet |
|---|---|---|
| 4 | IV | Eerste toepassing van de aftrekregel |
| 9 | IX | Aftrekpaar met X |
| 49 | XLIX | Niet IL, een veelgemaakte fout |
| 99 | XCIX | Niet IC, nog een veelgemaakte fout |
| 400 | CD | C afgetrokken van D |
| 999 | CMXCIX | Niet IM, alle drie de aftrekniveaus |
| 1.666 | MDCLXVI | Gebruikt elk symbool precies één keer, op volgorde |
| 3.888 | MMMDCCCLXXXVIII | Langste Romeinse getal onder de 4.000 (15 tekens) |
| 3.999 | MMMCMXCIX | Hoogste standaard Romeinse getal |
Getallen boven de 3.999
Standaard Romeinse cijfers houden op bij 3.999 (MMMCMXCIX). Voor grotere getallen gebruikten de Romeinen het vinculum: een streep boven een cijfer die de waarde ervan met 1.000 vermenigvuldigt.
| Symbool | Waarde |
|---|---|
| V | 5.000 |
| X | 10.000 |
| L | 50.000 |
| C | 100.000 |
| M | 1.000.000 |
Een dubbele streep erboven vermenigvuldigt met 1.000.000. In de praktijk werden zulke grote getallen in de Romeinse tijd zelden opgeschreven; men gebruikte er woorden voor.
Veelgemaakte fouten
- IL voor 49: fout. Alleen I vóór V en X is geldig. Correct: XLIX.
- IC voor 99: fout. Correct: XCIX.
- IIII voor 4: technisch niet standaard, maar geaccepteerd op wijzerplaten.
- VV voor 10: nooit. V wordt niet herhaald. Gebruik X.
- Hoofd- en kleine letters door elkaar: Romeinse cijfers zijn altijd hoofdletters. ‘xvii’ is op zijn best informeel.
Waar je ze vandaag de dag ziet
- Wijzerplaten: de meest voorkomende plek in het dagelijks leven
- Super Bowl: elk jaar sinds V (1971), behalve 50
- Aftiteling van films: copyrightjaren aan het eind van films
- Vervolgen: Rocky II, Star Wars IV, Final Fantasy XVI
- Vorsten & pausen: Elizabeth II, Benedictus XVI
- Eerste stenen van gebouwen: bouwjaren in steen gebeiteld
- Tatoeages: datums en betekenisvolle getallen
- Inhoudsopgaven: I, II, III als hoofdstukaanduiding
- Scheikunde: oxidatietoestanden (FeIII)
Zet elk getal direct om naar Romeinse cijfers.
Open de omrekentool voor Romeinse cijfers