Complete gids voor Romeinse cijfers

Wat zijn Romeinse cijfers?

Romeinse cijfers zijn een getalsysteem uit het oude Rome dat combinaties van zeven Latijnse letters gebruikt om waarden weer te geven. Anders dan ons moderne systeem (0-9 met plaatswaarde) bouwen Romeinse cijfers getallen uit deze symbolen op met regels voor optellen en aftrekken.

Ze waren ruim duizend jaar de standaard in heel Europa. Tegenwoordig zijn ze eerder decoratief dan functioneel, maar ze duiken nog steeds overal op, en ze leren begrijpen kost ongeveer vijf minuten.

De zeven symbolen

SymboolWaardeHerkomst
I1Eén enkel turfstreepje: één opgestoken vinger
V5Een open hand, alle vijf vingers gespreid
X10Twee gekruiste handen (of twee V-vormen samengevoegd)
L50Ontstaan uit een Etruskisch symbool, omgevormd tot een Latijnse letter
C100Van centum (Latijn voor honderd)
D500De helft van het oude symbool voor 1.000
M1.000Van mille (Latijn voor duizend)

Met deze zeven symbolen kun je in de standaardnotatie elk getal van 1 tot en met 3.999 weergeven.

De vier regels

1. Optellen: groter komt eerst

Als de symbolen van groot naar klein gaan (van links naar rechts), tel je ze bij elkaar op:

2. Aftrekken: kleiner vóór groter

Als een kleiner symbool direct vóór een groter symbool staat, trek je het af:

Alleen deze zes aftrekparen zijn geldig. Je kunt dus niet zoiets schrijven als IC (99) of XM (990).

3. Maximaal drie op een rij

Je mag I, X, C en M maximaal drie keer herhalen. Nooit vier keer. Daarom is 4 IV (niet IIII) en 40 XL (niet XXXX).

V, L en D worden nooit herhaald: verdubbeling zou gewoon gelijk zijn aan het volgende symbool (VV = X).

4. Lees van links naar rechts

Verwerk het getal van links naar rechts en pas onderweg optellen en aftrekken toe. Zie je een kleinere waarde vóór een grotere, trek dan af. Tel anders op.

Getallen omzetten naar Romeinse cijfers

Splits het getal op naar plaatswaarde, zet elk deel om en plak de delen daarna aan elkaar:

Voorbeeld: 1.994

PositieWaardeRomeins
Duizendtallen1.000M
Honderdtallen900CM
Tientallen90XC
Eenheden4IV

Resultaat: MCMXCIV

Voorbeeld: 2.026

PositieWaardeRomeins
Duizendtallen2.000MM
Tientallen20XX
Eenheden6VI

Resultaat: MMXXVI

Snel overzicht: alle plaatswaarden

EenhedenTientallenHonderdtallenDuizendtallen
1 = I10 = X100 = C1.000 = M
2 = II20 = XX200 = CC2.000 = MM
3 = III30 = XXX300 = CCC3.000 = MMM
4 = IV40 = XL400 = CD
5 = V50 = L500 = D
6 = VI60 = LX600 = DC
7 = VII70 = LXX700 = DCC
8 = VIII80 = LXXX800 = DCCC
9 = IX90 = XC900 = CM

Romeinse cijfers omzetten naar getallen

Lees van links naar rechts. Is een symbool kleiner dan het symbool erna, trek het dan af. Tel anders op.

Voorbeeld: MCMXLIV

  1. M = 1.000 (optellen)
  2. CM = 900 (C vóór M, aftrekken)
  3. XL = 40 (X vóór L, aftrekken)
  4. IV = 4 (I vóór V, aftrekken)
  5. Totaal: 1.944

Tabel: 1 tot en met 100

1 = I11 = XI21 = XXI31 = XXXI41 = XLI
2 = II12 = XII22 = XXII32 = XXXII42 = XLII
3 = III13 = XIII23 = XXIII33 = XXXIII43 = XLIII
4 = IV14 = XIV24 = XXIV34 = XXXIV44 = XLIV
5 = V15 = XV25 = XXV35 = XXXV45 = XLV
6 = VI16 = XVI26 = XXVI36 = XXXVI46 = XLVI
7 = VII17 = XVII27 = XXVII37 = XXXVII47 = XLVII
8 = VIII18 = XVIII28 = XXVIII38 = XXXVIII48 = XLVIII
9 = IX19 = XIX29 = XXIX39 = XXXIX49 = XLIX
10 = X20 = XX30 = XXX40 = XL50 = L
51 = LI61 = LXI71 = LXXI81 = LXXXI91 = XCI
52 = LII62 = LXII72 = LXXII82 = LXXXII92 = XCII
53 = LIII63 = LXIII73 = LXXIII83 = LXXXIII93 = XCIII
54 = LIV64 = LXIV74 = LXXIV84 = LXXXIV94 = XCIV
55 = LV65 = LXV75 = LXXV85 = LXXXV95 = XCV
56 = LVI66 = LXVI76 = LXXVI86 = LXXXVI96 = XCVI
57 = LVII67 = LXVII77 = LXXVII87 = LXXXVII97 = XCVII
58 = LVIII68 = LXVIII78 = LXXVIII88 = LXXXVIII98 = XCVIII
59 = LIX69 = LXIX79 = LXXIX89 = LXXXIX99 = XCIX
60 = LX70 = LXX80 = LXXX90 = XC100 = C

Belangrijke mijlpaalgetallen

GetalRomeinsWaarom het ertoe doet
4IVEerste toepassing van de aftrekregel
9IXAftrekpaar met X
49XLIXNiet IL, een veelgemaakte fout
99XCIXNiet IC, nog een veelgemaakte fout
400CDC afgetrokken van D
999CMXCIXNiet IM, alle drie de aftrekniveaus
1.666MDCLXVIGebruikt elk symbool precies één keer, op volgorde
3.888MMMDCCCLXXXVIIILangste Romeinse getal onder de 4.000 (15 tekens)
3.999MMMCMXCIXHoogste standaard Romeinse getal

Getallen boven de 3.999

Standaard Romeinse cijfers houden op bij 3.999 (MMMCMXCIX). Voor grotere getallen gebruikten de Romeinen het vinculum: een streep boven een cijfer die de waarde ervan met 1.000 vermenigvuldigt.

SymboolWaarde
V5.000
X10.000
L50.000
C100.000
M1.000.000

Een dubbele streep erboven vermenigvuldigt met 1.000.000. In de praktijk werden zulke grote getallen in de Romeinse tijd zelden opgeschreven; men gebruikte er woorden voor.

Veelgemaakte fouten

Waar je ze vandaag de dag ziet

Zet elk getal direct om naar Romeinse cijfers.

Open de omrekentool voor Romeinse cijfers