Hướng dẫn đầy đủ về số La Mã

Số La Mã là gì?

Số La Mã là một hệ đếm từ thời La Mã cổ đại, dùng tổ hợp của bảy chữ cái Latinh để biểu diễn các giá trị. Khác với hệ hiện đại của chúng ta (0-9 với giá trị theo vị trí), số La Mã dùng quy tắc cộng và trừ để tạo nên các số từ những ký hiệu này.

Chúng là chuẩn mực trên khắp châu Âu trong hơn một nghìn năm. Ngày nay chúng mang tính trang trí hơn là chức năng, nhưng vẫn xuất hiện khắp nơi, và để hiểu chúng chỉ mất khoảng năm phút.

Bảy ký hiệu

Ký hiệuGiá trịNguồn gốc
I1Một vạch kiểm đếm: một ngón tay giơ lên
V5Một bàn tay mở, cả năm ngón xòe ra
X10Hai bàn tay bắt chéo (hoặc hai hình chữ V nối vào nhau)
L50Phát triển từ một ký hiệu của người Etrusca, được định hình lại thành một chữ cái Latinh
C100Từ centum (tiếng Latinh nghĩa là một trăm)
D500Một nửa của ký hiệu cổ cho 1.000
M1.000Từ mille (tiếng Latinh nghĩa là một nghìn)

Bảy ký hiệu này có thể biểu diễn mọi số từ 1 đến 3.999 theo cách viết chuẩn.

Bốn quy tắc

1. Phép cộng: số lớn đứng trước

Khi các ký hiệu đi từ lớn đến nhỏ (từ trái sang phải), bạn cộng chúng lại:

2. Phép trừ: số nhỏ đứng trước số lớn

Khi một ký hiệu nhỏ hơn đứng ngay trước một ký hiệu lớn hơn, hãy trừ nó đi:

Chỉ sáu cặp trừ này là hợp lệ. Bạn không thể viết những thứ như IC (99) hay XM (990).

3. Tối đa ba lần liên tiếp

Bạn có thể lặp lại I, X, C và M tối đa ba lần. Không bao giờ bốn. Đó là lý do 4 là IV (không phải IIII) và 40 là XL (không phải XXXX).

V, L và D không bao giờ được lặp lại: nhân đôi chúng sẽ chỉ bằng ký hiệu kế tiếp (VV = X).

4. Đọc từ trái sang phải

Xử lý chữ số từ trái sang phải, áp dụng phép cộng và phép trừ trong lúc đọc. Khi bạn thấy một giá trị nhỏ hơn đứng trước một giá trị lớn hơn, hãy trừ. Nếu không, hãy cộng.

Chuyển đổi số thành số La Mã

Tách số theo giá trị hàng, chuyển đổi từng phần rồi ghép lại:

Ví dụ: 1.994

HàngGiá trịLa Mã
Hàng nghìn1.000M
Hàng trăm900CM
Hàng chục90XC
Hàng đơn vị4IV

Kết quả: MCMXCIV

Ví dụ: 2.026

HàngGiá trịLa Mã
Hàng nghìn2.000MM
Hàng chục20XX
Hàng đơn vị6VI

Kết quả: MMXXVI

Tra cứu nhanh: tất cả giá trị hàng

Hàng đơn vịHàng chụcHàng trămHàng nghìn
1 = I10 = X100 = C1.000 = M
2 = II20 = XX200 = CC2.000 = MM
3 = III30 = XXX300 = CCC3.000 = MMM
4 = IV40 = XL400 = CD
5 = V50 = L500 = D
6 = VI60 = LX600 = DC
7 = VII70 = LXX700 = DCC
8 = VIII80 = LXXX800 = DCCC
9 = IX90 = XC900 = CM

Chuyển đổi số La Mã thành số

Đọc từ trái sang phải. Nếu một ký hiệu nhỏ hơn ký hiệu đứng sau nó, hãy trừ. Nếu không, hãy cộng.

Ví dụ: MCMXLIV

  1. M = 1.000 (cộng)
  2. CM = 900 (C đứng trước M, trừ)
  3. XL = 40 (X đứng trước L, trừ)
  4. IV = 4 (I đứng trước V, trừ)
  5. Tổng: 1.944

Bảng: 1 đến 100

1 = I11 = XI21 = XXI31 = XXXI41 = XLI
2 = II12 = XII22 = XXII32 = XXXII42 = XLII
3 = III13 = XIII23 = XXIII33 = XXXIII43 = XLIII
4 = IV14 = XIV24 = XXIV34 = XXXIV44 = XLIV
5 = V15 = XV25 = XXV35 = XXXV45 = XLV
6 = VI16 = XVI26 = XXVI36 = XXXVI46 = XLVI
7 = VII17 = XVII27 = XXVII37 = XXXVII47 = XLVII
8 = VIII18 = XVIII28 = XXVIII38 = XXXVIII48 = XLVIII
9 = IX19 = XIX29 = XXIX39 = XXXIX49 = XLIX
10 = X20 = XX30 = XXX40 = XL50 = L
51 = LI61 = LXI71 = LXXI81 = LXXXI91 = XCI
52 = LII62 = LXII72 = LXXII82 = LXXXII92 = XCII
53 = LIII63 = LXIII73 = LXXIII83 = LXXXIII93 = XCIII
54 = LIV64 = LXIV74 = LXXIV84 = LXXXIV94 = XCIV
55 = LV65 = LXV75 = LXXV85 = LXXXV95 = XCV
56 = LVI66 = LXVI76 = LXXVI86 = LXXXVI96 = XCVI
57 = LVII67 = LXVII77 = LXXVII87 = LXXXVII97 = XCVII
58 = LVIII68 = LXVIII78 = LXXVIII88 = LXXXVIII98 = XCVIII
59 = LIX69 = LXIX79 = LXXIX89 = LXXXIX99 = XCIX
60 = LX70 = LXX80 = LXXX90 = XC100 = C

Các số mốc quan trọng

SốLa MãVì sao quan trọng
4IVLần đầu dùng quy tắc trừ
9IXCặp trừ với X
49XLIXKhông phải IL, một lỗi thường gặp
99XCIXKhông phải IC, thêm một lỗi thường gặp khác
400CDC trừ khỏi D
999CMXCIXKhông phải IM: cả ba tầng trừ
1.666MDCLXVIDùng mỗi ký hiệu đúng một lần, theo thứ tự
3.888MMMDCCCLXXXVIIISố La Mã dài nhất dưới 4.000 (15 ký tự)
3.999MMMCMXCIXSố La Mã chuẩn lớn nhất

Các số lớn hơn 3.999

Số La Mã chuẩn chỉ đạt tối đa 3.999 (MMMCMXCIX). Với các số lớn hơn, người La Mã dùng vinculum: một gạch ngang phía trên chữ số để nhân giá trị của nó lên 1.000 lần.

Ký hiệuGiá trị
V5.000
X10.000
L50.000
C100.000
M1.000.000

Hai gạch ngang phía trên nhân giá trị lên 1.000.000 lần. Trên thực tế, những số lớn như vậy hiếm khi được viết ra vào thời La Mã; thay vào đó người ta dùng chữ.

Các lỗi thường gặp

Nơi bạn sẽ thấy chúng ngày nay

Chuyển đổi bất kỳ số nào sang số La Mã ngay lập tức.

Mở công cụ chuyển đổi số La Mã