ทำไมโลกจึงใช้ 1, 2, 3 แทน I, II, III

ไม่มีใครใช้เลขโรมัน (ยกเว้นทุกคน)

ไม่มีประเทศใดบนโลกที่ใช้เลขโรมันสำหรับคณิตศาสตร์ การค้า หรือชีวิตประจำวัน ทุกประเทศ ทุกโรงเรียน ทุกธนาคาร โทรศัพท์ทุกเครื่องใช้เลขฮินดู-อารบิก: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 และเป็นเช่นนี้มาหลายศตวรรษแล้ว

แต่ถึงอย่างนั้น เลขโรมันก็อยู่ทุกที่ บนหน้าปัดนาฬิกา ในพระนามของกษัตริย์ ในเครดิตภาพยนตร์ ที่ซูเปอร์โบวล์ ในตำราเคมี ในรายการลายที่ลูกค้าร้านสักขอมากที่สุด มันเป็นระบบตัวเลขที่ล้าสมัยเพียงระบบเดียวที่ปรากฏทั้งในพิธีราชาภิเษกของพระสันตะปาปาและในคอนเสิร์ตของบียอนเซ่

แล้วเกิดอะไรขึ้น? โลกเปลี่ยนจาก I, V, X มาเป็น 1, 2, 3 ได้อย่างไร และทำไมระบบเก่าจึงไม่ยอมตายไปเสียที?

การเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่

การเปลี่ยนจากเลขโรมันมาเป็นเลขฮินดู-อารบิกใช้เวลาประมาณ 500 ปี ตั้งแต่ศตวรรษที่ 10 ถึงศตวรรษที่ 15 ซึ่งถือว่าช้า แม้จะวัดด้วยมาตรฐานของยุคกลางก็ตาม

ตัวเลขแบบใหม่เข้ามาถึงยุโรปผ่านสองช่องทาง ช่องทางแรก ผ่านการติดต่อกับนักคณิตศาสตร์ชาวอาหรับในสเปนและซิซิลีในช่วงยุคทองของอิสลาม ช่องทางที่สองซึ่งมีชื่อเสียงกว่า คือผ่านนักคณิตศาสตร์ชาวอิตาลี ฟีโบนัชชี ซึ่งหนังสือ Liber Abaci ของเขาในปี 1202 แสดงให้เห็นว่าเลขฮินดู-อารบิกสามารถพลิกโฉมการค้า การธนาคาร และการทำบัญชีได้อย่างไร

ฟีโบนัชชีไม่ได้เป็นผู้คิดค้นระบบนี้ ระบบนี้กำเนิดในอินเดียราวปี ค.ศ. 500 และได้รับการพัฒนาต่อโดยนักวิชาการชาวเปอร์เซียและอาหรับ เช่น อัลคอวาริซมี (ชื่อของเขาเป็นที่มาของคำว่า “อัลกอริทึม”) แต่ฟีโบนัชชีคือคนที่แสดงให้พ่อค้าชาวยุโรปเห็นว่าทำไมพวกเขาควรใส่ใจ หนังสือของเขาโดยเนื้อแท้แล้วคือข้อโต้แย้งยาว 600 หน้าว่าตัวเลขแบบใหม่เหล่านี้ดีกว่าสำหรับธุรกิจ และเขาก็พูดถูก

ทำไม 1, 2, 3 จึงชนะ

ระบบฮินดู-อารบิกมีคุณสมบัติเด็ดสามอย่างที่เลขโรมันไม่มี:

ค่าประจำหลัก ในเลขโรมัน X หมายถึง 10 เสมอ ไม่ว่าจะปรากฏที่ใด ในระบบของเรา “1” อาจหมายถึงหนึ่ง สิบ หนึ่งร้อย หรือหนึ่งล้าน ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของมัน แนวคิดเดียวนี้ (ที่ว่าค่าของตัวเลขขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่มันอยู่) ทำให้ทั้งระบบทรงพลังขึ้นแบบทวีคูณ

ศูนย์ เลขโรมันไม่มีศูนย์ ไม่มีเลย แนวคิดนี้ไม่มีอยู่ในคณิตศาสตร์ยุโรปจนกระทั่งเดินทางมาจากอินเดียผ่านโลกอาหรับ ศูนย์ดูเหมือนไม่มีอะไร (ตามตัวอักษรเลย) แต่มันคือรากฐานของสัญกรณ์แบบตัวยึดตำแหน่ง หากไม่มีศูนย์ คุณจะแยก 11 ออกจาก 101 และ 1001 ไม่ได้ นักวิชาการในยุคกลางใช้คำละติน nulla เป็นทางแก้ แต่ก็ไม่สะดวก

การคำนวณที่ง่าย ลองคูณ XLVII ด้วย CCXIV ดู แล้วลอง 47 × 214 แบบฮินดู-อารบิกคุณทำบนกระดาษได้ใน 30 วินาที แบบโรมันต้องใช้ลูกคิดและอาการปวดหัว การคูณ การหาร เศษส่วน และอะไรก็ตามที่เกินกว่าการบวกพื้นฐานล้วนเจ็บปวดจริง ๆ เมื่อใช้เลขโรมัน นี่ไม่ใช่ความไม่สะดวกเล็กน้อย มันทำให้วิทยาศาสตร์ขั้นสูง พีชคณิต และในที่สุดแคลคูลัส แทบเป็นไปไม่ได้

ฝ่ายผู้มีอำนาจต่อต้าน

คุณอาจคิดว่าการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วเมื่อผู้คนเห็นข้อได้เปรียบที่ชัดเจน แต่ไม่ใช่ ผู้มีอำนาจในยุโรปถึงขั้นสั่งห้ามเลขฮินดู-อารบิกในหลายแห่ง

เมืองฟลอเรนซ์สั่งห้ามในปี 1299 เหตุผลคืออะไร? ตัวเลขแบบใหม่ปลอมแปลงได้ง่ายเกินไป 0 อาจถูกแก้เป็น 6 หรือ 9 ได้ 1 อาจกลายเป็น 7 ได้ แต่สำหรับเลขโรมัน การเปลี่ยนตัวเลขต้องเพิ่มหรือลบตัวอักษรทั้งตัว ซึ่งปลอมแปลงในสมุดบัญชีได้ยากกว่า

นี่เป็นเรื่องย้อนแย้งอย่างแท้จริง: ระบบใหม่มีประสิทธิภาพมากจนมีประสิทธิภาพเกินไปสำหรับโลกที่ยังไม่มีการตรวจสอบบัญชีสมัยใหม่ พ่อค้าและนายธนาคารยังคงใช้เลขโรมันสำหรับบันทึกทางการไปจนถึงศตวรรษที่ 14 แม้ว่าพวกเขาจะใช้เลขฮินดู-อารบิกในการคำนวณส่วนตัวก็ตาม โดยเนื้อแท้แล้วพวกเขาทำบัญชีสองชุด ชุดหนึ่งเพื่อความปลอดภัย อีกชุดเพื่อรักษาสติ

แท่นพิมพ์ปิดฉาก

สิ่งที่ฆ่าเลขโรมันในการใช้งานประจำวันในที่สุดไม่ใช่คณิตศาสตร์ แต่คือแท่นพิมพ์ เมื่อกูเทนแบร์กเริ่มพิมพ์หนังสือในทศวรรษ 1450 เศรษฐศาสตร์ของการเรียงพิมพ์ทำให้การตัดสินใจชัดเจน คุณต้องใช้ตัวอักษรเฉพาะเจ็ดตัวสำหรับเลขโรมัน (I, V, X, L, C, D, M) แต่คุณยังต้องใช้มันในการผสมแบบต่าง ๆ ด้วย เลขฮินดู-อารบิกต้องการเพียงสิบตัวอักษร (0-9) และสามารถแทนตัวเลขใดก็ได้ด้วยระยะห่างที่กะทัดรัดและสม่ำเสมอ

หนังสือ สัญญา บทความทางวิทยาศาสตร์ และสมุดบัญชีล้วนเปลี่ยนมาใช้ระบบใหม่เมื่อการพิมพ์แพร่หลายไปทั่วยุโรป ภายในปี 1500 การถกเถียงก็จบลงในทางปฏิบัติ แม้ว่ากลุ่มที่ยึดติดทางวัฒนธรรมจะยังคงอยู่

แล้วทำไมเลขโรมันจึงไม่ยอมตาย?

เพราะเลขโรมันเลิกเป็นระบบตัวเลขและกลายเป็นทางเลือกในการออกแบบ เมื่อมันสูญเสียหน้าที่ในทางปฏิบัติ มันก็ได้หน้าที่ใหม่: ส่งสัญญาณถึงความเป็นทางการ ธรรมเนียม และความสำคัญ

กษัตริย์และพระสันตะปาปาใช้เลขโรมันเพื่อแยกแยะบุคคลที่มีชื่อเดียวกัน “พระเจ้าชาร์ลส์ที่ III” บอกคุณว่ามีสองพระองค์ก่อนหน้า ตอนนี้มันเป็นระบบเลขลำดับ ไม่ใช่ระบบการนับ

หน้าปัดนาฬิกาใช้เลขโรมันเพราะนาฬิกาเป็นของตกแต่ง และเลขโรมันสวยกว่าเลขอารบิกเมื่อจัดเรียงเป็นวงกลม (และใช่ นาฬิกาส่วนใหญ่ใช้ IIII แทน IV ซึ่งน่าจะเพื่อความสมมาตรทางสายตากับ VIII ฝั่งตรงข้ามของหน้าปัด)

วงการสิ่งพิมพ์ใช้เลขโรมันสำหรับหน้าคำนำและปีลิขสิทธิ์ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่ย้อนกลับไปถึงหนังสือที่พิมพ์ยุคแรก ๆ

เคมีใช้เลขโรมันสำหรับเลขออกซิเดชัน (FeIII, CuII) เพราะมันแตกต่างทางสายตาจากเลขอารบิกที่ใช้สำหรับเลขอะตอมและปริมาณ

งานต่าง ๆ เช่น ซูเปอร์โบวล์และกีฬาโอลิมปิก ใช้เลขโรมันเพราะ LVIII ดูเหมือนการแสดงของนักสู้กลาดิเอเตอร์ ส่วน 58 ดูเหมือนสายรถเมล์

ตัวเลขน่ารู้

แปลงตัวเลขใดก็ได้เป็นเลขโรมันได้ทันที

เปิดเครื่องมือแปลงเลขโรมัน